ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan Orta Doğu krizi, Avrupa’da enerji fiyatlarını rekor seviyelere çıkardı. Hükümetler acil önlem paketleri devreye soktu.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik şubat sonunda başlattığı saldırılarla tırmanan Orta Doğu’daki gerilim, Avrupa genelinde enerji arzında ciddi daralmalara yol açtı. Bu durum, akaryakıt fiyatlarının bazı ülkelerde 2 avro eşiğini aşmasına neden olurken, Avrupa hükümetleri ve AB Komisyonu ekonomik istikrarı korumak amacıyla kapsamlı önlem paketlerini hızla devreye soktu.
Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın durma noktasına gelmesi ve Katar’daki LNG tesislerine yönelik saldırılar, küresel enerji piyasalarında arz endişelerini artırdı. Brent petrolün varil fiyatı 119 dolara yükseldi ve enerji arz güvenliği Avrupa’nın bir numaralı gündem maddesi haline geldi.
Enerji arzındaki bu daralma, Almanya başta olmak üzere Avrupa ülkelerinde pompa fiyatlarına doğrudan yansıdı. Litre fiyatının 2 avronun üzerine çıkması, toplumsal huzursuzluğu artırırken enerji yoğun sektörler yüksek elektrik maliyetleri altında mücadele ediyor.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, yükselen enerji faturalarını düşürmek için “Vatandaş Enerji Paketi” kapsamında yeni teşvikler ve fiyat izleme mekanizmaları üzerinde çalışıyor. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, son liderler zirvesinde üye ülkelere devlet yardımları, vergi indirimleri ve şebeke maliyetlerinin sübvanse edilmesi yönünde acil eylem çağrısı yaptı.
Von der Leyen, alınacak önlemlerin geçici ve hedefli olması gerektiğini vurguladı. AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da Orta Doğu krizinin fosil yakıt fiyatlarındaki artışa çözüm bulunmasını gerektirdiğini belirterek, vatandaşları ve şirketleri korumak için acil tedbirlerin hazırlandığını bildirdi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), tarihin en derin enerji krizlerinden biriyle karşı karşıya kalındığı uyarısında bulundu. IEA, petrol tüketimini azaltmak amacıyla uzaktan çalışma ve hız sınırı gibi radikal tasarruf önlemlerinin uygulanması çağrısı yaptı.
Kıta genelinde enerji arz güvenliğini sağlamak için hükümetler peş peşe kritik kararlar alıyor. Almanya, “akaryakıt önlem paketi” ile piyasa şeffaflığına odaklandı. Berlin yönetimi, istasyonların fiyatlarını günde sadece bir kez değiştirmesine izin vererek kartel denetimlerini sıkılaştırdı.
İtalya hükümeti, akaryakıtta litre başına 25 sentlik vergi indirimi sağlayan kararnameyi yürürlüğe koydu. Başbakan Giorgia Meloni, pompa fiyatlarını ham petrol varil fiyatlarına endeksleyen bir mekanizma kurarken, mali polis birimi spekülasyonlara karşı anlık denetim başlattı.
Kamu borcu GSYH’nin yüzde 117’sine ulaşan Fransa’da hükümetin manevra alanı daralıyor. 2018’deki akaryakıt zamları sonrası Sarı Yelekliler hareketini yaşayan Emmanuel Macron yönetimi, genel vergi indirimi yerine ulaşım ve balıkçılık gibi kritik sektörlere doğrudan yardımlara odaklanıyor.
İngiltere’de enerji sektörü denetim kurumu Ofgem’in temmuz ayında yıllık tavan fiyat sınırını 1.641 sterlinden 2.150 sterline çıkarması bekleniyor. Maliye Bakanı Rachel Reeves, en kırılgan haneler için KDV ve çevre vergilerinde kesintiyi içeren hedefli yardım modelleri üzerinde çalışıyor.
İspanya’da sol koalisyon hükümeti, savaşın ekonomik etkilerini hafifletmek amacıyla 5 milyar avroluk destek paketi üzerinde uzlaştı. Paketin en kritik maddesi, benzin, dizel, doğal gaz ve elektrik üzerindeki Katma Değer Vergisi’nin (KDV) yüzde 21’den 10’a düşürülmesi oldu.
Başbakan Pedro Sanchez, nakliye şirketleri, çiftçiler ve balıkçılar için yakıt fiyatlarında litre başına 20 sentlik doğrudan sübvansiyon uygulanacağını duyurdu. Toplam 80 ayrı önlemi içeren paket, enerjiyle sınırlı kalmayıp kira düzenlemeleri ve düşük gelirli ailelerin korunmasını da kapsıyor.
Doğu ve Güneydoğu Avrupa ülkeleri de fiyat artışlarını dizginlemek için doğrudan yöntemleri tercih ediyor. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, benzinin litresini 595 forintte, motorini ise 615 forintte sabitlediklerini açıkladı. Hırvatistan, Arnavutluk ve Kosova’da perakende fiyatlara sınırlama getirilirken petrol şirketlerinin kar marjları denetim altına alındı. Yunanistan hükümeti ise akaryakıt ve temel gıda ürünlerinde kar marjlarını üç ay boyunca sınırlandırma kararı aldı.
Yorum Yap